KUYU: ULUSAL SİNEMA HAREKETİNDE ANADOLU KÖYLÜLÜĞÜ VE GÖRSEL FOLKLOR

Türk sineması Yeşilçam döneminin oluşum aşamasında (1948-1959) kitlesel ve seri film üretimine geçebilir. Ana akım Türk sinemasının sistematik üretimi beş popüler tür (melodram, tarihi film, polisiye, komedi, köy filmi) etrafında standartlaşır. Türk sinema tarihinin angaje hareketi Toplumsal Gerçekçilik, Metin Erksan’ın eserleriyle doğar. Erksan, anaakım Türk sinemasının standartlaşmış türlerini oluşturan tarihi filmi (Dokuz Dağın Efesi, 1958), polisiyeyi (Gecelerin Ötesi, 1960; Suçlular Aramızda, 1964), melodramı (Acı Hayat, 1962) ve köy filmini (Yılanların Öcü, 1962; Susuz Yaz, 1963) biçimde modern içerikte realist estetikle yenileştirir. Erksan’ın toplumsal gerçekçi sinema hareketinde başarıyla yaptığı bu iki uyarlama, köy filmleri paradigmasını değiştirir ve aydınların dikkatini yerli sinemaya çeker. 1965’te İstanbul’da kurulan Sinematek Derneği’de kümelenen bir grup sosyalist aydın Yeşilçam’a karşı Yeni Sinema’yı yani politik angajmanı olan ve bağımsız yapım tarzına göre üretilen filmleri savunurken, yönetmen Erksan hem ticari Yeşilçam’a hem de sosyalist eğilimli yeni sinemaya karşı Kemal Tahir tefekkürü etkisinde kalarak Ulusal Sinema kavramını üretip Türk köylülüğünü Kuyu’da (1968) tematik olarak incelemeye koyulur. Kuyu’da Türk folkloru nasıl temsil edilir? Folklorun görsel kaynağı olarak ulusal sinema hareketi geleneksel Türk halk kültürünü yeniden nasıl keşfeder? Kuyu, Türk ulusal karakterinin folklorik tarzı mıdır? Bu örnek olay çalışmasında, sinema ile halkbilimi bir arada ele alan disiplinlerarası bir bakış açısından hareket edilerek Anadolu köylülüğüne odaklanan ulusal sinemayı meydana getiren filmsel anlatının folklorik temsilleri ve görsel folklorla ilişkileri açığa çıkarılır. Çalışma ilk önce Kuyu’nun tarihsel, kültürel ve ideolojik arka planını açıklar, sonra da tematik çözümleme yöntemini kullanıp üç kategori (maddi kültür öğeleri, ailevi ilişkiler, adet ve görenek temsilleri) ekseninde görsel folklor analizine odaklanır.