Erken Cumhuriyet Döneminde Uluslaştırma Uygulamaları: Tarih, Hafıza, Dil, Adlandırma, Kültür ve Mimari

Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ulus devlet olarak kuruluşundan itibaren devletin kurucu-yönetici elitlerinin ulusal sınırlar içerisindeki coğrafya ve topoğrafyaya yönelttiği müdahaleleri, ulus inşa sürecinin bütüncül bir bileşeni olarak haritalandırmayı amaçlamaktadır. İmparatorluktan ulus devlete geçiş, ulus devletin inşa edildiği coğrafyayı saran çeşitliliğin bir anlamda yeni mefkureye göre monolitik yeniden dizaynını gerekli kılıyordu. Bu bağlamda Cumhuriyetin ilanıyla birlikte eğitim politikalarından dil ve kültür mühendisliğine, kolektif hafızanın yeniden kurgulanmasından yer adlarının değiştirilmesine, mimari müdahalelerden resmî tarih yazımına kadar geniş bir yelpazede modern ulus fikrinin yerleştirilmesi amacıyla yoğun bir faaliyet yürütülmüştür. Coğrafya, adeta boş bir tuval gibi yeni ulus fikrinin sembolleri, kurumları, işaretleri, temsilleri ve estetik kodlarıyla donatılarak ulusallaştırılmış; Türk ulus kimliğiyle uyumsuz olduğu düşünülen unsurlar ya tasfiye edilmiş ya da yeni ulus anlatısına uyarlanacak şekilde dönüştürülmüştür.Erken Cumhuriyet dönemine odaklanan bu makale, döneme ait yazılı ve görsel kaynaklar, arşiv belgeleri, faaliyet raporları ve literatür incelemesi üzerinden ulus inşası çerçevesinde gerçekleştirilen müdahaleleri, izlenen politikaları ve bunların ideolojik yönelimlerini analiz etmektedir. Bulgular, erken Cumhuriyet iktidarının çok boyutlu ve eş zamanlı işleyen merkezi, planlı ve kurumsal düzeyde örgütlenmiş bir Türklük inşa sürecini hayata geçirdiğini göstermektedir. Bu inşa süreci, yalnızca siyasal alanla sınırlı kalmamış; mekânsal düzenlemeler, kültürel kodlamalar, eğitim müfredatı, ritüeller, anıtlaştırma pratikleri ve toplumsal hafızanın yeniden kurgulanması gibi çok çeşitli alanlarda kendini göstermiştir.Bu çalışma ayrıca, ulus-devlet inşasının mekânsal, sembolik, kültürel ve epistemolojik düzeylerde birbirini tamamlayan müdahaleler üzerinden yürütüldüğünü; devletin farklı kurum ve aktörleri arasında yüksek bir eşgüdüm gerektiren kapsamlı bir toplumsal mühendislik programı niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Yeni ulus fikrinin yerleştirilmesi sürecinde kimlik, hafıza ve mekân arasındaki ilişkiler yeniden tanımlanmış; kolektif belleğin hangi unsurları taşıyacağı, hangilerini dışarıda bırakacağı devletin yeni ideolojisinin yönlendirdiği bir politik tercih haline gelmiştir.Bu yönüyle çalışma, erken Cumhuriyet döneminde ulus inşa faaliyetlerinin yalnızca tarihsel bir dönüşüm değil, aynı zamanda mekânı, hafızayı, kültürel ve toplumsal kimlikleri yeniden biçimlendiren derinlikli bir ideolojik süreç olduğunu göstermektedir.